Büyük Ünlü Uyumu


 

Bir kelimenin birinci hecesinde kalın bir ünlü (a, ı, o, u) bulunuyorsa diğer hecelerdeki ünlüler de kalın, ince bir ünlü (e, i, ö, ü) bulunuyorsa diğer hecelerdeki ünlüler de ince olur: adım, ayak, boyunduruk, burun, dalga, dudak, kırlangıç; beşik, bilezik, gelincik, gözlük, üzengi, vergi, yüzük vb.

 

Büyük ünlü uyumuna aykırı olan Türkçe kelimeler de var­dır: anne, dahi, elma, hangi, hani, inanmak, kardeş, şişman vb.

 

Alıntı kelimelerde büyük ünlü uyumu aranmaz: ahenk, badem, ceylan, çiroz, dükkân, fidan, gazete, hamsi, kestane, limon, model, nişasta, otomatik, pehlivan, selam, tiyatro, viraj, ziyaret vb.

 

Bitişik yazılan birleşik kelimelerde büyük ünlü uyumu aranmaz: açıkgöz, bilgisayar, çekyat, hanımeli vb.

 

-gil, -ken, -leyin, -mtırak, -yor ekleri büyük ünlü uyumuna uymaz: akşam-leyin, bakla-­gil-ler, çalışır-ken, ekşi-mtırak, yürü-yor vb.

 

-daş (-taş) eki bazı kelimelerde büyük ünlü uyumuna uymaz: din-daş, gönül-daş, meslek-taş, ülkü-daş vb.

 

-ki aitlik eki büyük ünlü uyumuna uymaz: akşamki, duvardaki, karşıki, onunki, yarınki, yoldaki vb.

 

Büyük ünlü uyumuna girmeyen kelimelere gelen ekler, kalınlık incelik bakımından son hecenin ünlüsüne uyar: adalet-li, anne-si, kardeş-lik, meslektaş-ımız, şişman-lık vb.

 

Bazı alıntı kelimelerde ekler bu uyuma girmez: idrak-i, meçhul-e, mentol-de, sembol-ler vb.

 

Son ünlüleri kalın sıradan olmasına karşın son sesleri ince söylenen bazı alıntı kelimeler ince ünlülü ekler alır: alkol / alkolü, hakikat / hakikati, helal / helalimiz, idrak / idrakimiz, kabul / kabulü, kontrol / kontrolü, protokol / protokole, saat / saate, sadakat / sa­dakati, santral / santraller vb.

 

Diğer Konular

  • Ünlü Düşmesi
    Yazım Kuralı
  • Noktalama İşaretleri (Açıklamalar)
    Yazım Kuralı
  • Soru Eki mı / mi / mu / mü’nün Yazılışı
    Yazım Kuralı
  • Fiil Çekimi ile İlgili Yazılışlar
    Yazım Kuralı
  • Ünlü Daralması
    Yazım Kuralı
  • Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler
    Yazım Kuralı
  • İkilemelerin Yazılışı
    Yazım Kuralı
  • Kısaltmalar Dizini
    Yazım Kuralı
  • Noktalama ve Diğer İşaretler
    Yazım Kuralı
  • Simgeler
    Yazım Kuralı
  • Bulunma Durumu Eki -da / -de / -ta / -te’nin Yazılışı
    Yazım Kuralı
  • Kısaltmalar
    Yazım Kuralı
  • Ünlülerin Nitelikleri
    Yazım Kuralı
  • Ünsüzlerin Nitelikleri
    Yazım Kuralı
  • Küçük Ünlü Uyumu
    Yazım Kuralı